Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm, thường bùng phát mạnh vào mùa mưa, đặc biệt trong giai đoạn thời tiết nóng ẩm và mưa nhiều. Khi số ca mắc tăng nhanh trong cộng đồng, không ít người lo lắng sốt xuất huyết có lây không. Việc hiểu đúng cơ chế lây truyền giúp mỗi người chủ động phòng bệnh tốt hơn, đồng thời tránh những lo ngại không cần thiết.
Vì sao sốt xuất huyết dễ bùng phát theo mùa?
Bệnh sốt xuất huyết có xu hướng gia tăng rõ rệt vào mùa mưa và giai đoạn giao mùa. Nguyên nhân sốt xuất huyết chính là do thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi vằn Aedes sinh sản và phát triển. Các ổ nước đọng như chum vại, bể chứa nước không đậy kín, vật dụng bỏ ngoài trời trở thành môi trường lý tưởng để muỗi đẻ trứng và tăng nhanh mật độ trong khu dân cư.
Bên cạnh đó, vào mùa mưa, muỗi hoạt động mạnh hơn và tần suất đốt người cũng tăng lên, làm gia tăng nguy cơ lây truyền virus Dengue trong cộng đồng. Khi mật độ muỗi mang mầm bệnh tăng cao, dịch có thể bùng phát nhanh nếu không kiểm soát kịp thời.
Bệnh sốt xuất huyết có xu hướng gia tăng vào mùa mưa và giai đoạn giao mùa
Sốt xuất huyết có lây không?
Sốt xuất huyết không lây trực tiếp từ người sang người thông qua các tiếp xúc sinh hoạt hàng ngày như ăn uống chung, nói chuyện hay chăm sóc người bệnh. Vì vậy, việc sống chung hoặc tiếp xúc gần với người mắc sốt xuất huyết sẽ không làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh, nếu không có yếu tố trung gian truyền virus.
Tuy không lây trực tiếp qua tiếp xúc hàng ngày, virus gây sốt xuất huyết vẫn có thể lan truyền từ người sang người thông qua những con đường nhất định. Nhận diện rõ cơ chế lây truyền sẽ giúp giải thích vì sao bệnh có thể bùng phát nhanh trong cộng đồng. Đây cũng là cơ sở để áp dụng biện pháp phòng bệnh hiệu quả. Các con đường lây truyền bệnh phổ biến gồm:
1. Lây truyền qua muỗi vằn
Muỗi vằn Aedes là trung gian truyền virus Dengue - tác nhân gây bệnh sốt xuất huyết. Khi muỗi đốt người đang nhiễm virus, mầm bệnh sẽ theo máu đi vào cơ thể muỗi và tiếp tục nhân lên. Sau một thời gian, muỗi mang virus có thể truyền bệnh sang người lành thông qua các vết đốt tiếp theo.
Muỗi vằn hoạt động chủ yếu vào ban ngày, nhất là vào sáng sớm và chiều tối. Vì vậy, người bệnh và người xung quanh có thể bị muỗi đốt ngay cả khi không ngủ màn vào ban đêm, làm tăng nguy cơ lây lan bệnh trong cộng đồng nếu không có biện pháp phòng muỗi phù hợp.
Sốt xuất huyết lây chủ yếu qua muỗi vằn Aedes truyền virus Dengue
2. Lây truyền từ mẹ sang con
Trong một số trường hợp, phụ nữ mắc sốt xuất huyết trong thời kỳ mang thai có thể truyền virus sang thai nhi. Hình thức lây truyền này được gọi là lây truyền dọc từ mẹ sang con và thường xảy ra trong những thời điểm nhất định của thai kỳ hoặc gần thời điểm sinh.
Mặc dù tỷ lệ lây truyền không cao, nhưng sốt xuất huyết ở phụ nữ mang thai vẫn cần được theo dõi chặt chẽ do nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe của cả mẹ và thai nhi. Việc thăm khám và quản lý thai kỳ đúng định kỳ giúp giảm thiểu các biến chứng liên quan.
Tìm hiểu thêm:
- Bà Bầu Bị Sốt Xuất Huyết Có Sao Không? Hướng Dẫn Nhận Biết Sớm
- Top Triệu Chứng Sốt Xuất Huyết Ở Trẻ Em Và Cách Điều Trị Tại Nhà Cho Trẻ
3. Các con đường lây truyền hiếm gặp khác
Ngoài con đường lây truyền qua muỗi vằn, trong một số trường hợp rất hiếm, virus gây sốt xuất huyết có thể lan truyền qua những cơ chế đặc thù, chủ yếu liên quan đến môi trường y tế hoặc tiếp xúc trực tiếp với máu nhiễm virus. Các hình thức lây truyền này không phổ biến trong cộng đồng, nhưng vẫn cần được nhận diện để phòng ngừa rủi ro.
Các con đường lây truyền hiếm gặp bao gồm:
- Truyền máu và ghép tạng: Virus Dengue có thể lây truyền nếu người nhận tiếp xúc với máu hoặc mô tạng từ người đang nhiễm virus, đặc biệt trong giai đoạn virus còn lưu hành trong máu.
- Tai nạn nghề nghiệp trong môi trường y tế: Các trường hợp kim tiêm đâm phải tay hoặc vết thương hở tiếp xúc trực tiếp với máu nhiễm virus có thể làm phát sinh nguy cơ lây nhiễm, dù tỷ lệ xảy ra rất thấp.
- Khả năng lây truyền qua đường tình dục: Một số bằng chứng cho thấy virus sốt xuất huyết có thể hiện diện trong dịch sinh dục, tuy nhiên con đường lây truyền này hiếm gặp và chưa được ghi nhận là phổ biến.
- Qua sữa mẹ: Virus Dengue đã được phát hiện trong sữa mẹ, nhưng chưa có bằng chứng xác nhận việc lây truyền sang trẻ qua con đường này. Với nguy cơ lây truyền thấp và lợi ích rõ ràng của việc nuôi con bằng sữa mẹ, phụ nữ vẫn được khuyến cáo tiếp tục cho con bú ngay cả khi nghi ngờ hoặc đã xác nhận mắc sốt xuất huyết, dưới sự theo dõi của nhân viên y tế.
Nếu bạn hoặc người thân có dấu hiệu sốt xuất huyết, hãy liên hệ hotline 1900 886648 để được bác sĩ Bệnh viện Đại học Phenikaa tư vấn miễn phí ngay!
Cách phòng bệnh sốt xuất huyết hiệu quả
Bên cạnh việc nắm rõ sốt xuất huyết có lây không, chủ động phòng bệnh vẫn là yếu tố quan trọng nhất giúp hạn chế nguy cơ mắc và lây lan sốt xuất huyết trong cộng đồng. Các biện pháp phòng bệnh hiện nay tập trung vào việc tránh muỗi đốt và kiểm soát môi trường sống, từ đó cắt đứt chuỗi lây truyền của virus:
1. Phòng muỗi đốt chủ động
Muỗi vằn là trung gian truyền bệnh chính, vì vậy việc hạn chế muỗi đốt có vai trò quyết định trong phòng bệnh. Loại muỗi này thường hoạt động mạnh vào ban ngày, đặc biệt vào sáng sớm và chiều tối, do đó nguy cơ bị muỗi đốt không chỉ xảy ra vào ban đêm.
Để giảm nguy cơ nhiễm bệnh, mỗi người nên ngủ màn kể cả ban ngày, mặc quần áo dài tay, sử dụng kem hoặc các thiết bị xua muỗi an toàn. Gia đình có trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc phụ nữ mang thai cần chú ý bảo vệ kỹ hơn, nhất là trong mùa dịch, nhằm hạn chế nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng liên quan.
2. Loại bỏ nơi sinh sản của muỗi
Muỗi vằn sinh sản chủ yếu tại các dụng cụ chứa nước sạch đọng lâu ngày trong và xung quanh nhà ở. Vì vậy, việc loại bỏ ổ loăng quăng là biện pháp quan trọng giúp giảm mật độ muỗi và nguy cơ lây truyền sốt xuất huyết trong cộng đồng.
Người dân cần đậy kín các dụng cụ chứa nước, thường xuyên thay nước bình hoa, khay nước, úp khô hoặc loại bỏ các vật dụng không cần thiết có thể đọng nước như lốp xe, chai lọ, xô chậu cũ. Đồng thời, giữ vệ sinh môi trường sống sạch sẽ, thông thoáng và phối hợp với các biện pháp diệt muỗi theo khuyến cáo của cơ quan y tế sẽ giúp phòng bệnh hiệu quả và bền vững hơn.
Bạn cần giữ vệ sinh môi trường sống sạch sẽ
3. Phối hợp các biện pháp phòng dịch tại cộng đồng
Bên cạnh các biện pháp phòng bệnh tại hộ gia đình, việc phối hợp đồng bộ các hoạt động phòng chống sốt xuất huyết trong cộng đồng có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát dịch. Khi nhiều hộ dân cùng thực hiện vệ sinh môi trường và loại bỏ nơi sinh sản của muỗi, nguy cơ lây lan bệnh sẽ được giảm đáng kể.
Người dân cần tuân thủ các khuyến cáo của cơ quan y tế địa phương như tham gia chiến dịch diệt loăng quăng, phun hóa chất diệt muỗi định kỳ tại khu dân cư khi có chỉ định. Trong trường hợp khu vực sinh sống xuất hiện ca mắc sốt xuất huyết, việc tăng cường phòng muỗi cho cả người bệnh và người xung quanh sẽ giúp hạn chế muỗi hút máu người nhiễm virus rồi tiếp tục truyền bệnh trong cộng đồng.
Khi nào cần đi khám bác sĩ ngay?
Trong quá trình theo dõi bệnh, nhiều người thường chỉ quan tâm đến việc sốt xuất huyết có lây không mà vô tình bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm của bệnh. Thực tế, sốt xuất huyết có thể diễn tiến nhanh và gây biến chứng nặng, nếu không được theo dõi y tế kịp thời, đặc biệt trong những ngày sau khi sốt bắt đầu giảm.
Nếu bạn hoặc người thân xuất hiện một trong các dấu hiệu sau, hãy đến cơ sở y tế ngay để được thăm khám và theo dõi:
- Sốt cao đột ngột, liên tục hoặc sốt không đáp ứng với thuốc hạ sốt thông thường.
- Đau đầu nhiều, đau hốc mắt, đau cơ khớp, mệt mỏi rõ rệt.
- Chảy máu cam, chảy máu chân răng hoặc xuất huyết dưới da.
- Đau bụng tăng dần, buồn nôn hoặc nôn ói nhiều.
- Cảm giác lơ mơ, mệt lả, tay chân lạnh hoặc choáng váng.
- Tiểu ít hơn bình thường, khát nhiều.
Đối với trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh nền, việc đi khám sớm là rất cần thiết, kể cả khi các triệu chứng còn nhẹ hoặc chưa rõ ràng, nhằm được theo dõi và can thiệp kịp thời nếu bệnh diễn tiến nặng hơn.
Bạn cần đến thăm khám bác sĩ nếu sốt cao đột ngột
Kết luận
Việc hiểu rõ sốt xuất huyết có lây không sẽ giúp mỗi người có nhận thức đúng về bản chất của bệnh, từ đó tránh tâm lý lo lắng không cần thiết và tập trung vào các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Sốt xuất huyết không lây trực tiếp qua tiếp xúc sinh hoạt hàng ngày mà chủ yếu lây truyền qua muỗi vằn mang virus Dengue.
Chủ động phòng muỗi đốt, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi và theo dõi sát các dấu hiệu bất thường là những yếu tố quan trọng giúp hạn chế nguy cơ mắc bệnh và biến chứng nguy hiểm. Khi có triệu chứng nghi ngờ hoặc diễn tiến bất thường, người bệnh nên thăm khám sớm để được tư vấn và theo dõi y tế kịp thời, góp phần bảo vệ sức khỏe cá nhân và cộng đồng.
Nếu bạn hoặc người thân có dấu hiệu nghi ngờ sốt xuất huyết, hãy chủ động đến Khoa Nội tổng hợp của Bệnh viện Đại học Phenikaa để được thăm khám, xét nghiệm và theo dõi kịp thời. Việc kiểm tra sớm giúp bác sĩ đánh giá đúng mức độ bệnh, theo dõi sát diễn tiến và can thiệp kịp thời, từ đó giảm nguy cơ biến chứng nguy hiểm. Bạn hãy liên hệ hotline 1900 886648 để được tư vấn chi tiết và đặt lịch thăm khám cùng bác sĩ chuyên khoa.
